| Bryła i rzut pałacu Budynek wolnostojący, składający się z korpusu głównego, skrzydła w przedłużeniu korpusu od wschodu i przybudówki od zachodu. Murowany z cegły, obustronnie otynkowany. Korpus główny zwrócony frontem na północ, założony na rzucie prostokąta, dwukondygnacyjny, z centralnym ryzalitem, nad którym mezzanino. Na środkowej osi ryzalitu mały portyczek in antis, stanowiący podstawę balkonu I piętra. Skrzydło wschodnie dwukondygnacyjne, także na rzucie prostokąta, w parterze w elewacji frontowej przybudówka mieszcząca przedsionek. Od zachodu korpusu druga przybudówka, w kształcie litery L, jednokondygnacyjna. Pałac i skrzydło częściowo podpiwniczone. Przekrycie stanowią: dach czterospadowy nad ryzalitem w korpusie głównym, oraz dachy dwuspadowe nad częściami bocznymi i nad skrzydłem, podbite blachą ocynkowaną Wnętrze korpusu w parterze dwutraktowe i pierwotnie trójdzielne, na piętrze dwutraktowe, dawniej z jednoprzestrzenną, centralną salą w głębokości dwóch traktów, obecnie podzielone ściankami działowymi. Skrzydło w parterze dwutraktowe, czterodzielne w trakcie północnym i trójdzielne w południowym. Piętro także dwutraktowe, pierwotnie zapewne trójdzielne w trakcie południowym i dwudzielne w północnym. Przybudówka dwutraktowa w części wschodniej i dwudzielna w trakcie południowym. W części zachodniej i w trakcie północnym, jednotraktowa i jednodzielna. Elewacja frontowa, północna korpusu pałacowego na niskim cokole, rozczłonkowana gzymsem kordonowym i zwieńczona kostkowym gzymsem koronującym. W obu kondygnacjach siedmioosiowa, z ryzalitem obejmującym trzy osie środkowe. W osi centralnej portyk, mieszczący główne wejście, ujęte po bokach dwoma kolumnami przyściennymi w porządku toskańskim. Otwór wejściowy opatrzony drzwiami dwuskrzydłowymi, o stolarce płycinowej. Kondygnacja parteru boniowana na szerokości ryzalitu, a w partiach bocznych tylko nad oknami i na narożnikach. Okna w parterze korpusu prostokątne, sześciokwaterowe, w opaskach profilowanych. Kondygnację oddziela profilowany gzyms kordonowy. Ryzalit w kondygnacji I piętra i mezaninu posiada podział wielkoporządkowy, utworzony przez cztery kolumny przyścienne stojące na cokole. Kolumny o profilowanych bazach, gładkich trzonach i jońskich kapitelach wspierają belkowanie, zwieńczone profilowanym, silnie wysuniętym gzymsem, zdobionym kostką. Pod nim trójschodowy mur attykowy. Na osi pomiędzy dwoma środkowymi kolumnami znajduje się otwór typu porte-fenetre, z oknem dziesięcio kwaterowym, ujęty po bokach parami filarów i kolumn przyściennych w porządku toskańskim, na których oparte jest belkowanie zwieńczone wysuniętym, światłocieniowym gzymsem. Ponad nim umieszczone jest półkoliste okno termalne, w profilowanym obramieniu spiętym kluczem, o ramieniu z promieniście rozchodzącymi się szczeblinkami. Otwór porte-fenetre, prowadzi na balkon, opatrzony ozdobną metalową balustradą. Podstawa balkonu stanowi jednocześnie przykrycie portyku mieszczącego główne wejście do pałacu. W dwóch skrajnych osiach ryzalitu okna prostokątne, sześciokwaterowe, w profilowanych opaskach, z ozdobnymi nadokiennikami wspartymi na konsolach. Ponad oknami I pietra znajdują się okna mezzanina w kształcie leżących prostokątów, czterokwaterowe, także w profilowanych opaskach. II kondygnacja w partiach bocznych gładka, bez bonii, ujęta jest na narożnikach przyściennymi pilastrami. Osie wyznaczają okna prostokątne, sześciokwaterowe w opaskach, z profilowanymi podokiennikami i gzymsem nadokiennym. Elewacja frontowa skrzydła wschodniego – stanowi przedłużenie elewacji korpusu, nieco cofnięta od jej lica. Trójosiowa w parterze i pięcioosiowa na parterze. Kondygnacje dzieli prosty gzyms kordonowy, a wieńczy słabo profilowany gzyms koronujący. W parterze, w osi środkowej, znajduje się przedsionek, w którym umieszczony jest otwór wejściowy, opatrzony drzwiami dwuskrzydłowymi o ozdobnej stolarce, z naświetleniem u góry. Przedsionek przekryty daszkiem dwuspadowym, posiada trójkątny szczyt o profilowanych krawędziach. W bocznych ścianach umieszczone są niewielkie okienka prostokątne, dwutraktowe. W skrajnych osiach skrzydła okna prostokątne, czterokwaterowe, bez opasek. W II kondygnacji znajduje się pięć symetrycznie rozmieszczonych okien w obramieniu, jak w II kondygnacji korpusu /z wyjątkiem okien w ryzalicie/. Elewacja ogrodowa, południowa korpusu - na cokole w obu kondygnacjach siedmioosiowa, z trójosiowym mezzaninem odpowiadającym szerokości ryzalitu w elewacji północnej. W południowej, nieznaczne zryzalitowanie obejmuje jedynie oś centralną korpusu. W parterze jest on boniowany na całej szerokości. Na osi prostokątny otwór drzwiowy, bez obramienia, zamknięty dwuskrzydłowymi drzwiami, obecnie nieużytkowanymi, dostępny przez kilkustopniowe, zdewastowane schodki. Pozostałe osie wyznaczają okna prostokątne, sześciokwaterowe, w prostokątnych opaskach wyrobionych w tynku. Narożnik zachodni parteru jest boniowany do wysokości gzymsu kordonowego, wschodni bez boni, gładki. Pod pierwszym i drugim oknem od strony zachodniej, w cokole umieszczone są dwa różnej wielkości, prostokątne okienka piwniczne. Gzyms kordonowy biegnie wzdłuż elewacji korpusu i skrzydła w jednej linii, a w przekroju jest analogiczny do gzymsu kordonowego w elewacji północnej skrzydła. Oś centralną piętra korpusu wyznacza otwór typu porte-fenetre z oknem dziesięciokwaterowym. Balkon wsparty na dwóch parach drewnianych konsol, opatrzony prowizoryczną, drewnianą balustradą. Obramienia pozostałych okien w tej kondygnacji i w mezzanino jak w elewacji północnej. Jedynie gzyms koronujący nad mezzaninio jest słabiej profilowany i nie tak wyładowany jak od północy. II kondygnację ujmują po bokach dwa pilastry o gładkich kapitelach, a wieńczy ją prosty gzyms kostkowy. Elewacja południowa skrzydła – w przedłużeniu korpusu – jest sześcioosiowa w obu kondygnacjach. Zamiast cokołu, niemal wzdłuż całej długości biegnie murowany, ocementowany podest, do którego prowadzą jednobiegowe, murowane schodki, opatrzone murkiem policzkowym. Osie parteru wyznaczają okna prostokątne, czterokwaterowe, bez obramień oraz takiż otwór drzwiowy w skrajnej osi wschodniej, nieużytkowany. W drugiej kondygnacji sześć okien rozmieszczonych symetrycznie parami, posiada obramienie z gładkich opasek, wyrobionych w tynku, nad którymi lekko profilowny gzyms nadokienny. Powyżej wąska płycina ciągnąca się wzdłuż elewacji i sześć małych kwadratowych otworów oświetlających strych. W elewacji tej nie występuje gzyms koronujący. Elewacja boczna, zachodnia korpusu – częściowo przesłonięta przez parterową przybudówkę. W drugiej kondygnacji dwa okna sześciokwaterowe, rozmieszczone w skrajnej osi północnej i środkowej. Między oknami płycina w kształcie prostokąta. Powyżej gzyms wieńczący zdobiony częściowo kostką. Elewacja boczna, wschodnia korpusu jest w całości przysłonięta skrzydłem. Elewacja boczna skrzydła wschodniego – ślepa z lekko zaznaczonym szczytem w kształcie trójkąta, w którym umieszczone dwa okrągłe otwory bez stolarszczyzny. Wzdłuż osi występ muru sięgający zwieńczenia szczytu, akcentujący przebieg przewodu kominowego. Na wysokości parteru elewację dzieli prosty gzyms kordonowy. Przybudówka od zachodu – parterowa murowana i otynkowana na planie w kształcie litery L, przekryta dachem jednospadowym. Elewacja północna gładka, bez detalu, dwuosiowa: okno prostokątne, sześciodzielne i drzwi jednoskrzydłowe, w krótszym ramieniu litery L. Wnętrza pałacu w korpusie – w obu kondygnacjach przebudowane do stanu niezabytkowości. Brak jest jakiegokolwiek detalu architektonicznego, czy zabytkowych szczegółów wyposażenia godnych odnotowania. W środkowej i zachodniej części traktu północnego usytuowana jest klatka schodowa, poprzedzona sienią i oddzielona od niej ścianką działową, w której drzwi dwuskrzydłowe, u góry oszklone umieszczone w z fasowanych ościeżach. Schody dwubiegowe po prawej stronie opatrzone drewnianą, dekoracyjna balustradą, częściowo zniszczoną, malowane farbą olejną. Obok schodów ustawiony jest drewniany walec, także malowany, którego przeznaczenie pierwotne trudno dziś określić /pojemnik na popiół lub postument?/. Podest I piętra obudowany jest prowizoryczną ścianką z desek, z pozostawieniem wejścia na osi schodów. Sień oświetlona oknem w parterze, zaś klatka schodowa oknem powyżej poziomu pierwszego półpodestu. We wszystkich pomieszczeniach parteru i I piętra są białe podłogi, częściowo, celem ocieplenia, podbite płytą pilśniową, malowane olejno. Wnętrza skrzydła wschodniego – także nie mają charakteru wnętrz zabytkowych. Podobnie jak w korpusie, klatka schodowa poprzedzona przedsionkiem, drewniana, dwubiegowa. Podest I piętra tylko częściowo zabudowany prowizorycznie wydzielonymi pomieszczeniami gospodarczymi.W pomieszczeniach mieszkalnych stropy płaskie, podłogi białe, malowane olejno, ogrzewanie piecami kaflowymi. W pałacu istnieje instalacja elektryczna i wodociągowa. Bryła i rzut oficyny wschodniej Budynek wolnostojący, murowany, otynkowany, zwrócony frontem na zachód. Założony na rzucie prostokąta z niewielką przybudówką od południa, jednokondygnacyjny, przekryty dachem dwuspadowym, krytym eternitem falistym. Elewacja frontowa zachodnia – na cokole, siedmioosiowa. Osie krajne i środkowa wyznaczone są niewielkimi występami ścian, pokrytymi boniami. W tych partiach ścian umieszczone są okna prostokątne, ośmiokwaterowe, w obramieniach profilowanych, zdobione gzymsami nad i podokiennymi. Główne wejście na osi środkowej, dostępne przez trójstopniowe schodki murowane, ocementowane. Opatrzone jest drzwiami dwuskrzydłowymi, płycinowymi z naświetlem. Po bokach trzy otwory okienne, pod którymi na wysokości cokołu, płyciny w kształcie leżących prostokątów. Elewację wieńczy gzyms profilowany. Współcześnie wystawiona przybudówka wejściowa dostępna przez drzwi jednoskrzydłowe, zaszklone u góry. Elewacja tylna, zachodnia oficyn wschodniej – siedmioosiowa, z wejściem na osi, okna jak w elewacji frontowej, bez obramień. Elewacja boczna, południowa oficyny wschodniej – częściowo przesłonięta przez przybudówkę, gładka, z płyciną w kształcie otworu okiennego w osi wschodniej i drzwiami dwuskrzydłowymi z naświetlem w osi środkowej. Przybudówka nietynkowana, z bloków suporeksu, przekryta daszkiem jednospadowym, krytym eternitem falistym. Elewację obiega gzyms wieńczący, profilowany. W szczycie dwa złączone okienka czterokwaterowe. Elewacja boczna północna niemal całkowicie przesłonięta przez komórki, ślepa, zwieńczona gzymsem profilowanym. Wnętrze oficyn wschodniej – układ wnętrz dwutraktowy i wielodzielny. Pomieszczenia wykorzystywane wyłącznie jako mieszkalne. Wszędzie stropy płaskie, ściany tynkowane i malowane, częściowo z fasetami. Podłogi białe, malowane olejno, ogrzewanie piecami kaflowymi. Budynek wyposażony w instalację elektryczną. Bryła i rzut oficyny zachodniej Budynek wolnostojący, murowany z cegły, otynkowany, zwrócony frontem na wschód. Założona na planie prostokąta, jednokondygnacyjna, przekryta dachem czterospadowym krytym eternitem. Elewacja frontowa wschodnia oficyny zachodniej – umieszczona na cokole, siedmioosiowa z dekoracją jak w oficynie wschodniej. Główne drzwi wejściowe płycinowe, dwuskrzydłowe z naświetlem, przesunięte z osi środkowej. Ościeża profilowane, naproże identyczne jak gzymsy nadokienne. W drugiej osi od północy znajduje się prostokątna płycina sięgająca poziomu terenu, z obramieniem identycznym jak w otworach okiennych. Elewację wieńczy profilowany gzyms koronujący. Elewacja tylna, zachodnia – gładka, pięcioosiowa, z przedsionkiem w osi środkowej, w którym wejście do sieni. Po bokach ganku okna prostokątne, sześciokwaterowe, bez opasek. Powyżej gzyms wieńczący, profilowany. Elewacja boczna południowa – gładka, dwuosiowa, z oknami sześciokwaterowymi, bez obramień, zwieńczona gzymsem jak w elewacji frontowej. Elewacja boczna północna – ślepa, z gankiem na osi, w którym drzwi deskowe, jednoskrzydłowe, bez otworów okiennych. Wnętrze oficyny zachodniej – dwutraktowe i wielodzielne. Pomieszczenia dostępne z sieni w trakcie frontowym i tylnym. Wyposażenie wnętrz analogiczne jak w oficynie wschodniej. Główna brama wjazdowa wraz z resztkami ogrodzenia złożona z filarów o przekroju kwadratu, zbudowanych z cegły, otynkowanych. Filary ustawione na postumentach, połączonych murkiem tworzącym cokół i metalową balustradę, zakończone profilowanym gzymsem. Filary przykryte daszkami namiotowymi krytymi dachówką esówką. Oś środkowa flankowana filarami wyższymi od pozostałych, w których zapewne osadzone były skrzydła bramy. Połączone są one z dwoma niższymi filarami po bokach ozdobnie wyciętymi murem, w którym dwa otwory - przejście dla pieszych, zakończone jest łukiem odcinkowym, bez stolarszczyzny. Niskie, ceglane murki ustawione prostopadle do opisywanego ogrodzenia, przykryte dachówką, dochodzą do elewacji bocznych oficyny wschodniej i zachodniej, które zapewne wyznaczały granicę zasięgu dziedzińca pałacowego. 
Zespół pałacowo-parkowy - Analiza Czasokres powstania pałacu zamyka się w latach 1790-1825, a zatem przypada na okres powszechnego stosowania w Polsce stylu klasycystycznego i to zarówno w budownictwie rezydencjonalnym dworskim jak i pałacowym. Budowlę w Sobieszynie, będącą w posiadaniu kolejnych rodzin ówczesnej arystokracji, należy bezwzględnie zakwalifikować jako pałac wzniesiony w obowiązującym styli klasycystycznym. Wobec własności rodziny Kickich, blisko związanej z dworem Stanisława Augusta, nasuwałaby się tu sugestia, iż pałac mógłby reprezentować klasycyzm stanisławowski. Jednakże bliższa analiza architektury nie upoważnia aż do tak dalece idących wniosków. Brak jest w niej bowiem – wszelkich efektywniejszych wskazujących na to elementów, tak w ukształtowaniu bryły jak i w dekoracji zewnętrznej oraz we wnętrzach. Pałac reprezentuje surowsze cechy architektoniczne, mieszczące się jednak zdecydowanie w asortymencie obiegowych form klasycyzmu, z tym że uznać je trzeba za przynależne do późniejszego klasycyzmu empire. Wobec nie wyjaśnionej do końca historii powstania, pałac zdaje się więc być bliższy dacie 1825 niż 1790. Wg Wł. Tatarkiewicza architektura pałacowa interesującej nas późniejszej fazy klasycyzmu polskiego ustaliła „typ pałacu wyjątkowo stały i wyraźny”. „...Jego okazy znacznie różniły się między sobą wielkością i zbytkiem wykończenia, ale zachowały jednak schemat architektoniczny. Określa go zawsze szeroko założona budowla z masywną fasadą, przeważnie o dwu kondygnacjach, z portykiem od zajazdu i środkowym ryzalitem od ogrodu, dwutraktowa, z górną salą w środkowej osi, ze schodami z boku, mieszkanie na górze, reprezentacyjne na dole”. Jak widać pałac nasz mieści się w omówionym powyżej charakterze budowli pałacowych typu blokowego, bez specjalnego rozbudowania zróżnicowanej w rzucie i gabarytach bryły, z wyjątkiem mezzaninu nad częścią środkową. W bryle brak jest typowego dla wcześniejszego klasycyzmu zryzalitowania salonu i sali balowej od strony ogrodu. Co więcej, brak jest też tak charakterystycznego dla budowli klasycystycznych /nie tylko pałacowych/ okazałego portyku na osi fasady, który zastąpiony jest tu jednoosiowym portyczkiem in antis niosącym balkon I piętra. Wprawdzie i to rozwiązanie należy do form klasycystycznych, ale jest ono na tyle skromne, że wręcz budzi podejrzenie, iż użyte tu zostało wtórnie. Co do wnętrza, to dyspozycja planu jest symetryczna, dwutraktowa, o traktach prawie jednakowej głębokości, z hallem i dawnym salonem na osi parteru oraz dawną salą balową na I piętrze zajmującą oba trakty. Według wszelkiego prawdopodobieństwa powinna istnieć w pałacu reprezentacyjna klatka schodowa wiodąca na I piętro i ową salę. Tymczasem obecnie dwubiegowa, bardzo skromna klatka schodowa mieści się w pomieszczeniu przy hallu i w chwili obecnej brak jest śladów innego rozwiązania. Sala balowa pierwotnie musiała być w pałacu sobieszyńskim półtrakondygnacjowa, wtórnie przedzielona stropem, dzięki czemu z części mazzaninowej utworzone zostało niskie pięterko kryte pozornym sklepieniem koszowym, obecnie zakrytym stropem płaskim. Sala balowa mieści się w trzyosiowym, bardzo płytkim ryzalicie, opiętym od strony fasady półkolumnami o jońskich kapitelach, podczas gdy jej środkowy porte-fenetre flankowany jest parami filarów i półkolumn toskańskich. To spłaszczenie dekoracji architektonicznej i mnożenie porządków znamionuje późniejszą fazę klasycyzmu, w przeciwieństwie do światłocieniowe, barokizującej jeszcze architektury epoki stanisławowskiej. Również odejściem od owej wcześniejszej fazy naszego klasycyzmu jest wzmiankowany brak w Sobieszynie wyładowanego zakończenia salonu i sali balowej od strony ogrodu. Salę akcentuje tu tylko kondygnacja mazzaninowa, a urozmaiceniem elewacji jest skromne zryzalitowanie obejmujące wyłącznie oś środkową pałacu. Mieszczą się w nim porte-fenetre z balkonem dawnej sali balowej w obramieniu jak od północy oraz nieużytkowany obecnie porte-fenetre stanowiący niegdyś wyjście z salonu do ogrodu. Najpewniej, wyprowadzało ono na taras poprzedzony schodami, podczas gdy obecnie zastąpiono je kilkustopniowymi schodami sprowadzającymi do poziomu warzywnika. Z detalu architektonicznego, oprócz wzmiankowanych już półkolumn, pilastrów i filarów przyściennych wymienić należy profilowany gzyms koronujący z kostkowaniem i profilowane obramienia okienne z nadokiennikami wspartymi na konsolach /okna II kondygnacji w ryzalicie północnym?, co należy do typowego zestawu elementów klasycystycznych, podobnie jak boniowanie na parterze, schodkowy murek attykowy nad ryzalitem i okno termalne z kluczem walutowym w mezzaninie. Jak widać, asortyment użytego detalu zewnętrznego jest dość obfity, natomiast co do wnętrz to są one obecnie absolutnie pozbawione detalu podlegającego analizie formalnej. Reasumując, należy pałac w Sobieszynie zakwalifikować do budowli z epoki późniejszego klasycyzmu – przed 1825, o średniej klasie architektonicznej i nieznanej atrybucji, gdyż na ten temat ani źródła pisane, ani analiza artystyczna nie przynoszą żadnych przesłanek. Jak przewidziano w punkcie historii, skrzydło wschodnie mogło powstać po 1879 r. lub nawet w początkach XX wieku. Wobec dostosowania do ogólnego charakteru elewacji korpusu pałacu – skrzydło tu pozbawione jest własnego wyrazu stylowego, co odnosi się również do wnętrz. W sumie zatem, określić należy tę dobudowę jako bezstylową. Oficyny pałacowe ustawione prostopadle do pałacu i tworzące z nim założenie w podkowę, miały charakter parterowych dworków klasycystycznych, krytych wysokimi dachami czterospadowymi. Przy kryciu gontem musiało stwarzać to niegdyś klimat właściwy skromniejszym, z klasycystycznym zespołom pałacowym. Walor tego zespołu został zmniejszony zmianą dachu jednej z oficyn na dach dwuspadowy, oraz zlikwidowaniem ciekawego detalu architektonicznego, o którym pisze jeszcze „Katalog Zabytków Sztuki 02w Polsce” powiatu ryckiego z 1967 roku, wymieniając wejście w oficynie lewej ujęte pilastrami z maszkoranami w głowicach palmextami. |
